DO متر

DO  متر یکی از تجهیزات اندازه گیری پارامترهای کیفیت آب است که برای تعیین مقدار اکسیژن محلول در نمونه های آبی استفاده می شود. اکسیژن محلول یا Dissolved Oxygen ، مقدار اکسیژن مولکولی حل شده در آب را نشان می دهد و در بسیاری از فرآیندهای آزمایشگاهی، محیط زیستی و صنعتی به عنوان یک پارامتر مهم مورد بررسی قرار می گیرد.

مقدار DO می تواند تحت تأثیر دما، فشار اتمسفر و میزان مواد محلول، به ویژه نمک ها، تغییر کند. به همین دلیل یک DO  متر مناسب علاوه بر اندازه گیری اکسیژن محلول، باید بتواند شرایط مؤثر بر اندازه گیری را نیز در نظر بگیرد. در تجهیزات  HORIBA، بسته به مدل، امکاناتی مانند جبران دما، شوری و فشار اتمسفر برای افزایش دقت اندازه گیری در نظر گرفته شده است.

اندازه گیری اکسیژن محلول با DO متر

اکسیژن محلول یکی از شاخص های مهم در ارزیابی وضعیت آب است. برخلاف اکسیژن موجود در هوای محیط، DO به مقدار اکسیژنی اشاره دارد که در آب حل شده و در دسترس فرآیندهای شیمیایی و زیستی قرار دارد.

DO  متر با استفاده از پروب مخصوص اکسیژن محلول، مقدار DO را در نمونه اندازه گیری می کند. نتیجه معمولاً به صورت غلظت اکسیژن بر حسب mg/L  یا ppm  و در بسیاری از دستگاه ها به صورت درصد اشباع (% Saturation) نمایش داده می شود.

مقدار اکسیژن محلول ثابت نیست و تغییر دمای آب، فشار محیط و شوری می تواند مقدار قابل اندازه گیری آن را تغییر دهد. بنابراین هنگام انجام آزمایش باید علاوه بر عدد DO، شرایط نمونه نیز مورد توجه قرار گیرد.

پارامترهای قابل اندازه گیری

پارامتر اصلی در این دستگاه، اکسیژن محلول است؛ اما بسته به مدل، اطلاعات دیگری نیز می تواند در اختیار کاربر قرار گیرد.

غلظت اکسیژن محلول

غلظت DO معمولاً با واحد mg/L  یا ppm  نمایش داده می شود. این مقدار نشان می دهد چه میزان اکسیژن در حجم مشخصی از نمونه حل شده است.

در مدل هایی مانند HORIBA LAQUA DO210 و DO220، محدوده اندازه گیری DO برابر با 0  تا 20.00 mg/L است و دستگاه می تواند درصد اشباع اکسیژن را نیز نمایش دهد.

درصد اشباع اکسیژن

درصد اشباع، مقدار اکسیژن محلول را نسبت به شرایط اشباع نمونه بیان می کند. این پارامتر به خصوص زمانی مفید است که وضعیت اکسیژن نمونه نسبت به شرایط اشباع مورد بررسی قرار می گیرد.

دمای نمونه

دما یکی از عوامل مهم مؤثر بر حلالیت اکسیژن در آب است. به همین دلیل بسیاری از سیستم های DO دارای سنسور دمایی هستند تا اندازه گیری DO با در نظر گرفتن دمای واقعی نمونه انجام شود.

در برخی مدل های HORIBA، سنسور دما در خود پروب DO قرار گرفته است و دستگاه می تواند دما را نیز نمایش دهد.

جبران دما، شوری و فشار اتمسفر

یکی از مهم ترین نکات هنگام استفاده از DO  متر، توجه به عوامل محیطی مؤثر بر اندازه گیری است.

با افزایش دما، حلالیت اکسیژن در آب کاهش پیدا می کند. شوری نیز بر میزان اکسیژن قابل حل در آب تأثیر دارد. علاوه بر این، فشار اتمسفر در تعیین شرایط اشباع اکسیژن نقش دارد.

به همین دلیل در دستگاه های پیشرفته، این عوامل در محاسبات اندازه گیری لحاظ می شوند. برای مثال، مدل های DO210 و DO220 از HORIBA دارای جبران خودکار دما و قابلیت جبران شوری و فشار بارومتریک هستند. محدوده جبران شوری این مدل ها تا 40 ppt  اعلام شده است.

این قابلیت در نمونه هایی که شرایط آن ها با آب شیرین معمولی متفاوت است، اهمیت بیشتری پیدا می کند و می تواند به دستیابی به نتایج قابل اعتمادتر کمک کند.

پروب DO و روش اندازه گیری

پروب یکی از اجزای اصلی DO  متر است و نوع آن بر نحوه استفاده، نگهداری و کالیبراسیون دستگاه تأثیر می گذارد.

در تجهیزات HORIBA بسته به خانواده محصول و مدل دستگاه، از فناوری های مختلف برای اندازه گیری اکسیژن محلول استفاده شده است. برای نمونه، مدل های LAQUA DO210 و DO220 از پروب گالوانیک DO استفاده می کنند، در حالی که در برخی تجهیزات سری WQ-300 از پروب های نوری برای اندازه گیری DO استفاده می شود.

این تفاوت باعث می شود هنگام انتخاب DO  متر، صرفاً محدوده اندازه گیری دستگاه بررسی نشود و نوع پروب، روش اندازه گیری، شرایط نگهداری و نحوه کالیبراسیون نیز مورد توجه قرار گیرد.

کالیبراسیون DO متر

کالیبراسیون مناسب برای دستیابی به اندازه گیری قابل اعتماد اهمیت زیادی دارد. وضعیت پروب، شرایط نمونه و روش آماده سازی آن می توانند بر نتیجه نهایی تأثیر بگذارند.

روش کالیبراسیون با توجه به نوع دستگاه و پروب متفاوت است. در برخی مدل ها کالیبراسیون در یک یا دو نقطه انجام می شود و دستگاه می تواند وضعیت کالیبراسیون و شرایط الکترود را نیز بررسی کند.

برای استفاده مداوم در کنترل کیفیت، بهتر است کالیبراسیون بر اساس دستورالعمل سازنده و با توجه به شرایط کاری دستگاه انجام شود. همچنین نگهداری صحیح پروب اهمیت دارد، زیرا عملکرد نامناسب سنسور می تواند حتی در صورت سالم بودن واحد اندازه گیری، باعث ایجاد خطا شود.

کاربردهای DO متر

DO  متر در هر فرآیندی که میزان اکسیژن محلول یکی از پارامترهای مؤثر باشد، کاربرد دارد. مهم ترین حوزه های استفاده از این دستگاه عبارت اند از:

کنترل کیفیت آب

اندازه گیری DO یکی از آزمایش های رایج در بررسی کیفیت آب است. این اندازه گیری می تواند در کنار پارامترهایی مانند pH، هدایت الکتریکی و دما برای ارزیابی وضعیت نمونه انجام شود.

تصفیه فاضلاب

در فرآیندهای تصفیه بیولوژیکی، اکسیژن مورد نیاز میکروارگانیسم ها باید در محدوده مناسب تأمین شود. اندازه گیری DO به کنترل شرایط هوادهی و بررسی عملکرد فرآیند کمک می کند.

آبزی پروری

میزان اکسیژن محلول برای سلامت و رشد آبزیان اهمیت زیادی دارد. به همین دلیل DO متر می تواند برای پایش کیفیت آب در استخرها، مخازن و سیستم های پرورش آبزیان مورد استفاده قرار گیرد.

آزمایشگاه های محیط زیست

در آزمایش های مربوط به منابع آب و محیط زیست، DO یکی از پارامترهایی است که برای بررسی نمونه های آب سطحی، آب های زیرزمینی و فاضلاب اندازه گیری می شود.

صنایع غذایی و نوشیدنی

در برخی فرآیندهای تولید و کنترل کیفیت صنایع غذایی و نوشیدنی، میزان اکسیژن محلول می تواند بر کیفیت یا پایداری محصول و فرآیند اثرگذار باشد و در نتیجه اندازه گیری آن اهمیت پیدا می کند.

اکسیژن متر چیست و چه تفاوتی با DO متر دارد؟

اصطلاح اکسیژن متر در بازار تجهیزات آزمایشگاهی گاهی برای اشاره به دستگاه اندازه گیری اکسیژن محلول استفاده می شود. از این نظر، در بسیاری از کاربردها اکسیژن متر و DO متر به یک تجهیز اشاره دارند و تفاوت اصلی در نام گذاری است.

با این حال، هنگام خرید نباید تنها به عنوان دستگاه توجه کرد. باید مشخص شود که دستگاه برای اندازه گیری اکسیژن محلول در آب طراحی شده است و مشخصات آن، مانند محدوده DO، دقت، نوع پروب و امکانات جبران دما و شوری با نیاز آزمایشگاه مطابقت دارد.

بنابراین در این صفحه، DO  متر به عنوان نام اصلی محصول در نظر گرفته شده و عبارت اکسیژن متر نیز به عنوان عبارت رایج مرتبط با همین تجهیز استفاده می شود.

DO متر پرتابل یا رومیزی؟

انتخاب بین DO متر پرتابل و رومیزی به محل انجام آزمایش و تعداد نمونه ها بستگی دارد.

DO  متر پرتابل برای اندازه گیری در محل نمونه برداری مناسب است. وزن و ابعاد دستگاه، عملکرد باتری، مقاومت بدنه و طول کابل پروب در این نوع کاربرد اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در مقابل، مدل های رومیزی برای آزمایشگاه هایی مناسب هستند که اندازه گیری در یک محل ثابت انجام می شود و امکاناتی مانند ثبت داده، اتصال به تجهیزات جانبی یا انجام آزمون های تکمیلی مورد نیاز است.

برای نمونه، مدل های LAQUA DO210 و DO220 از HORIBA برای استفاده پرتابل طراحی شده اند و بدنه آن ها دارای استاندارد حفاظتی IP67  است.

در مدل های رومیزی نیز امکانات گسترده تری می تواند وجود داشته باشد. برای مثال، LAQUA DO2000 علاوه بر اندازه گیری DO و دما، برای انجام آزمون BOD  نیز طراحی شده است.

ثبت داده و مدیریت نتایج

در آزمایشگاه های کنترل کیفیت، ثبت نتایج می تواند به اندازه خود اندازه گیری اهمیت داشته باشد. به همین دلیل برخی مدل های DO متر دارای حافظه داخلی برای ذخیره داده ها هستند.

برای نمونه، DO210  امکان ذخیره داده های اندازه گیری را دارد و در DO220 امکانات بیشتری برای ثبت اطلاعات و انتقال داده در نظر گرفته شده است. انتخاب چنین قابلیتی باید بر اساس حجم آزمایش ها و نیاز به مستندسازی نتایج انجام شود.

اگر اندازه گیری ها به صورت روزانه و روی تعداد زیادی نمونه انجام می شوند، حافظه داخلی و امکانات مدیریت داده می توانند فرآیند ثبت و پیگیری نتایج را ساده تر کنند.

راهنمای انتخاب DO متر

برای انتخاب یک DO  متر مناسب، ابتدا باید نوع نمونه و محل انجام اندازه گیری مشخص شود. پس از آن، محدوده مورد انتظار اکسیژن محلول، دقت مورد نیاز و نوع پروب اهمیت پیدا می کنند.

در نمونه هایی که شوری یا دمای آن ها تغییر زیادی دارد، وجود قابلیت جبران شوری و دما اهمیت بیشتری پیدا می کند. برای کارهای میدانی نیز بهتر است مقاومت بدنه، منبع تغذیه و طول کابل پروب بررسی شود.

در کنار این موارد، موارد زیر نیز باید پیش از خرید بررسی شوند:

DO متر در لاله تجهیز آزما

در لاله تجهیز آزما، DO  متر برای کاربردهای آزمایشگاهی و اندازه گیری اکسیژن محلول قابل بررسی و تأمین است. انتخاب مدل مناسب بهتر است بر اساس نوع نمونه، محدوده اندازه گیری، محل استفاده، نوع پروب و دقت مورد نیاز انجام شود.

مدل های مختلف HORIBA در خانواده تجهیزات اندازه گیری کیفیت آب، بسته به نوع طراحی، می توانند برای اندازه گیری پرتابل یا رومیزی مورد استفاده قرار گیرند. هدف از انتخاب دستگاه باید ابتدا مشخص شود و سپس مدل مناسب بر اساس نیاز واقعی آزمایشگاه انتخاب شود.

برای دریافت اطلاعات فنی، بررسی مدل های موجود و انتخاب DO  متر متناسب با کاربرد مورد نظر، می توانید با کارشناسان لاله تجهیز آزما در ارتباط باشید و از طریق صفحه تماس با ما درخواست خود را مطرح کنید.